Sitemizde Anıtkaya dili köşemiz var ama bizlerde biraz katkıda bulunalım derim.Yani sizin bildiğiniz,duyduğunuz(anlamını bilmeseniz de)deyimleri ve kelimeleri burada toplamak isterim.Bu dil konusunu araştıran arkadaşlar var onlara da yardımcı oluruz bir anlamda.Köşemizde olmayan fakat benim bildiğim ve duyduklarımı yazıyorum.Sizlerde büyüklerinizden duyduğunuzu ve kendi bildiğinizi yazın.Bu sayede hem öğreniriz hem de bir nevi araştırma yapmış oluruz.Kelimeleri bekliyoruz.

Abdestbozma(tuvalete gitmek)

Ayak yolu(tuvalet) 

Accık(biraz,çok az)

Anıben(şaşırma)

Amansız(acımasız,laf anlamaz)

Buleşik(çok ısrarcı kişi,yüzsüz kişi için söylenir)

Buleşme(kişilere çatma,kavga etme)

Beniz-benzi(yüz hatları için kullanılır)

 Bertme(bir yerini incitme,burkulma)

Camış(manda)

Çemkirmek(kızmak,bağırmak)

Çaşıt(kötü gözlü,kötü huylu olana denir)

Datdemek-datde(hayvanları yürütmek,yürü demek)

Fistan(elbise adı)

Fıççı(şekil verilerek çam ve meşeden yapılan çocuk oyuncağı.sopanın ucuna bağlanan iple vurarak dönmesi sağlanır) 

Ellik(eldiven)

Evam(zayıf,hafif)

Ecişbücüş(özentisiz,alelacele yapılan şey)

Göçmek(daha çok ölen kişi için denir)

Gavi(güçlü,kalın,sert,sağlam)

Gurna(çeşme,hamam musluğu)

Gıvrılmak(daha çok kısa süreli yatmak,uyumak)

Gırıtmak(Hafif meşrep kadın yada kızın yürümesi)

Galçıma(el yada ayaklar için fazla sudan zarar görme)

Gırık(erkek yada kadının yasak arkadaşı)

Helbet-elbet(onay anlamında söylenir,tabiki)

Hece(evet,doğru değilmi)

İt dirseği-ibdirseği(gözde kapağında çıkan iltihap)

İlistir(süzgeç)

İlibada(labada otu)

Ilfıdan(yumurta pişirme türü)

Irafan(atın yürüyüş şekili(rahvan)

Kekiçlemek(Tırpanın(orak)kekiçle dövülmesi,keskin hale getirilmesi)

Leplik(eski oyun adı ve taşa verilen ad,seksek oyunu)

Le(erkeğe söylenir,adam anlamında)

Mökem(güçlü,zengin,çok,fazla.vb)

Mut-mutcu(bedava,bedavacı)

Musaf(kuranı kerim)

Müzümsüz(gereksiz,lazım olmayan)

Paldımsız(Ayarsız davranan,duracağı yeri bilmeyen duramayan)

Paldım(atların daha ayarlı hareket etmesi,güçlenmesi için takılan koşum malzemesi)

Patavatsız(ne konuştuğuna dikkat etmeyen,hareketleri bozuk olan)

Sünepe-sündük(başıboş,pis,yılışık,asalak)

Şirden(bacak arası açık ve çirkin görüntülü,çıkıntılı)

Siğil(elde çıkan yara,kütük yarmaya yarayan metal alet)

Turpan-tırpan(ekin biçme aracı orak)

Tirit(kaz yağı ve şepitle(yufka)yapılan yemek)

Vızılamak(ağlamak,kişiyi sözle rahatsız etme)

Yalapşap(alelacele yapılan,özentisiz)

Zılgıt(azarlamak,küfür işitmek)

zikke(yere çakılacak ucuna ip veya zincir bağlanan delikli metal)

Zıpçıklı(genelde erkek için söylenir,deli dolu)

Daha aklımıza gelen olur ekleriz.Anlamlarda hata yapmış olabilirim…Herkezin katkısını bekliyorum

Bu Konu whisper Tarafından 09.Oca.2010 20:44:17 Tarihinde Düzenlendi

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!

Irgadı üzerine düşündüm biraz, sonra sözlükleri falan karıştırdım. Tabi böyle dil meselelerinden kesin sonuca ulaşmak zor. Yine de ulaştıklarımı yazacağım.

Bir defa sesleri bakımından her ne kadar birbirine benzese de bu kelimenin ırgat ile alakası yok. Zaten ırgat Türkçe değilmiş. Sanırım Grek kökenli bir kelime.

Ya neyle alakası var? Çok büyük ihtimal ırlanmak ile ilgili. Bir zaman ırlanmak kelimesini incelediğim bir yazı olacaktı, bulursam ekleyeceğim şimdi.

Tabi bunlar ırgadı kelimesinin sadece bir yönüyle ilgili bir anlam araştırmasından elde edilenler. Irgadının bünyesinde bulunan, suyu soğuk tutma özelliğiyle ilgili yakaladığım bir anlam ilişkisini ise sonraya bırakacağım.

Herşey konunun çekeceği ilgiye bağlı.

NOT: Yav şu işe bak, o yazıyı bulamıyorum. Ya arşiv dağınık o yüzden bulamıyorum ya da öyle bir yazıyı hiç yazmadım. Eğer ikincisi doğruysa artık yazmak vacip oldu.

IRLAMAK:

“Ir” veya “yır” Eski Türkçede türkü şarkı demek. Ya da türküyü şarkıyı söylemek, terennüm etmek manalarında. Irlamak, ırlanmak, ırgalamak, ırgalanmak, ırmak gibi kelimeler de hep bu kökten geliyor.

Şarkı, türkü söyleyenler kendilerini kaptırarak bazı el kol hareketleri yaparlar, ellerini bir şekilde sallarlar, ayaklarını yere vururlar, oturuyorlarsa ellerini dizlerine vururlar. Bütün bunlar söyleyenin konsantrasyonuyla ilgili olduğu kadar insanın ritim tutma ihtiyacından da kaynaklanmaktadır. Bunu gerçekleştiremediği zaman sanatçı eserin icrasında tam başarıyı sağlayamaz.

Bunun bir başka yolu da bedeni sağa sola sallamaktır. Şarkıyı ayakta söyleyenler, tıpkı bir kavak ağacının rüzgarda salınması gibi iki yana sallanırlar. Hem kavağın salınımı hem de insanın sallanması kısaca “ırlanmak”tır. Bu fiilin derinliğine indiğimizde işte bu sallanmakla karşılaşırız. 

Küçüklüğümde fırtınalı bir gece minarenin ırlandığını şaşkınlıkla izlemiştim. O zamanlar küçük çocuklar salıncakta ırlana ırlana büyürlerdi. Biraz daha büyükleri ise; anaları babaları tarlada çalışırken ağaca kurdurdukları salıncaklarda ırlanarak oyalanırlardı. Nöbetleşe binilen bu salıncakta biri ırlanırken diğeri de sırasını bekleyip onu ırlardı. Tuhaftır, analar sancaktaki bebeği ırlarken kendileri de ırlanırlardı. Evet bir yandan çocuk ırlanır, bir yandan da ona ninni söyleyen anne o esnada farkında olmadan sağa sola ırlanırdı. Esasında bunda tuhaf bir şey yok; bin yıl önce ninni söylerken, ağıt yakarken, mani saöylerken ırlanan anneler ırlanmaya devam ediyor. Hafif bir rüzgarı görünce ağaçlar hala ırlanmakta. 

Büyüklerinize kulak verirseniz, deprem esnasında yerin ve varlıkların nasıl ırlandığını anlatacaklardır size. Onların gözünde, yer şimdiki tabirle sallanmaz, ırlanırdı.

Bizim köyde kullanılmıyor ama Anadolu’nun bazı ağızlarında kullanılan “ırgalamak” ve “ırgalanmak” fiili var bir de. Bir varlığı sallamak, yerinden oynatmak, kımıldatmak, kıpraştırmak gibi çeşitli manaları var. “Beni ırgalamaz” gibi yaygın kullanışlarına da rastlanmıyor değil. Bütün bunlar hep “ır” kökünden bugüne ulaşanlar. 

Bir de “ırmak” kelimesi vardı. Şu hepimizin bildiği dere, nehir anlamındaki ırmak. Bunun konuyla ne ilgisi var derseniz; ırmağın akarken çıkardığı ses bile yeter. Tabiatın dilinden anlayanlar derelerin şarkı söylediğini, yani ırlandığını bile duyuyorlarmış. Bakış açısı yani… 

Hepimiz ırlanıyoruz. Irlanmadan yürüyen insan bulmak çok zor. Camiye gittiğinizde dikkat edin hocanın ırlanmadan Kur’an okuyamadığını göreceksiniz. Rahmetli dedem, sapa giderken arabada keyiflenince asılırdı bir türkü başlardı ırlanmaya. Bakın etrafınıza siz de her şeyin ırlandığını göreceksiniz. Çicek böcek, kurt kuş, azat orman, yavru ana, yer gök… ve insan.

Peki bütün bunların "ırgadı" ile ne ilgisi olabilir? Bilemiyorum. Yani ırgadıyı hiç görmedim, kullanmadım, içinden su içmedim, kendileriyle müşerref olup su taşımadım. Varlığından akşam haberdar olduğum bir kelime. Fakat t,ıpkı yayık gibi su içinde ırlandığı için, ırgadının hareketliliği münasebetiyle içindeki suyun çıkardığı ses nedeniyle yahut bu kapla su taşınırken ırlanmak mecburiyetinde kalındığı için bu ad verilmiş olabilir.

Tahminlerimizin hiçbiri de doğru olmayablir. Fikir yürütüyoruz, hepsi bu.

Skorpiyon kardeş!anlaşılan bu konu seni ırgalamışResimler Sadece üyeler içindir!..Açıklamaların ve yürüttüğün tahminler için teşekkürler.Azda ben ırgalanen bu kelimeyle,

Irgadı(Sinek'ten küçük,bardak'tan büyük ağaçtan oyma su kabı.Az su kapasitesi olduğunu,suyu çok soğuk tuttuğunu ve dışınada çok su saldığını biliyoruz)

Sini(büyük tepsi)

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!

Sinmek(saklanmak)

Hamırsız(haşhaşla yapılan ve katkat olan ekmek)

Cingen böreği(kuru ekmeklerin üzeri ıslatılır,haşhaş ve biber ekerek kızartılır)

Ankara peyniri(sadece tuz biberkarıştırılır)

Gurtlu gucak(salyangoz)

Göde(yabani güvercin)

Küle(üzerinde et döğülen ağaç kütüğü)

Haşeş karması(su ve şeker karıştırılır)

Söbü(yuvarlak olmayan,şekli bozuk yassı)

Firenk(kilit)

Pontur(pantolon)

Ümük(boğaz-gırtlak)

Cenevi(göğüs)

Satsı(tadı tuzu kıt olan)

Tabsı(tadı bozuk olan)

Çift(tarla sürmek)

Gusülhane(banyo)

Tümme(bir yerin şişmesi)

Dıngil(göremeyen,ayarlayamayan)

Gapıt(Kalın kumaştan yapılan uzun ceket,pardesü)

Boyhane(at-eşek ile çalışan küçük değirmen)

Hontumuş(yaşlanmış,zamanı geçmiş)

Çilbir(yular ucu)

Yoşarık(hafif aydınlık)

Ağartı(süt-yoğurt-peynir)

Tosbağı(kaplumbağa)

Hatıl(karışık kabarık saç,dolaşmış)

Şimşir(sert temiz parlak)

Seki(toprak ve taştan oturmak için yapılan divan)

İzansız(dengesiz,ayarsız,laf anlamayan)

Dübülek(büyük tencere)

......

Tatta tapırtısına gitme(anlamadan konuşma,hareket etme)

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!

Ekleyelim daha sonra alfabetik olarak düzeltiriz..

Yağırnı(sırt)

Yatsılık(geç saatlerde yemek,içmek)

Badas(harman döküntüsü,tahıl,saman,toprak karışımı)

Bürkmek(döndürmek,sıkmak)

Tokeç(çamaşır yıkamak için kullanılan ağaç)

Biz(ucu sivri çivili sopa,bıçak ile oynanan eski bir oyun)

Kesik(sütün kaynarken bozulması ile elde edilen)

Irlangeç(salıncak)

İşgil-işgillenme(şüphe,şüphelenme)

Netameli(uğursuz,aksi giden iş)

Sivtinmek(kaşınmak)

Şalak(karpuz)

Büngüldemek(su için kullanılır,çok güçlü akmak,fışkırmak)

Eşinme(bir şeyi karıştırma)

Garmak(genelde su kullanılarak yiyeceklerin karışması-yal,haşhaş,kepek,yem)

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!

eza-kirpit

çarcur-fermuar

gunaşık-ayçiçeği.kumpir-patetes

Homaça(kalça)

Şemilek(ayak bileği)

Çoyneşme(uyuşma)

Telesimek(nefesi daralmak)

Zağar(küçük boylu,ufak)

Motur(traktör)

Faşa(fahişe)

Kele(yetişkin dana,acemi öküz)

Lula(borudan çeşme ağzı)

Kürs(karın bir yere yığılması sertleşmesi)

İlik(düğme)

Çırpma(silkeleme,başın sıkarak toplanması)

Şarpı(eşarp)

Zöğümlü(burnu havada,kendini beğenmiş)

Dilbaz(laf bilen,çok konuşan)

Mugallit(komik,şakacı kişi)

Kekrimsi(tadı acıya çalan içecek)

Kelik(arka tarafları kesik lastik ayakkabı)

Laylon(naylon)

Gavzınmak(kaşınmak)

Gıvzınmak(bir yerde dönüp durmak)

Öndüç(ödünç)

Debirdek(trampet)

Süsme(yüz üstü kayarak düşmek)

Şabbaz(çalışkan,iş bilen)

Öğürmek(kusmak)

Hayat(üstü kapalı ev girişi)

Talis(dokuma çuval)

Harar(kendirden-kıldan dokunma büyük çuval)

Öküz öldüren(çok ağır)

El olağım evde kaldı(tembel kişi için denir)

İçi akdört olmak(mide bulanması,tiksinmek)

Yılan eniğini kaybetse bulamaz(dağınık ev için söylenir)

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!

Fasdaklama(işi özentisiz yapma,kolaya kaçma)

Hengame(Karışık ortam,durum-iş çokluğu)

Sacırak(saç ayağı)

Palaspandıras(alelacele)

Musallat(birine çatma,uğraşma)

Barı(ağaç dalları vb.şeylerle sınır çizme,duvar meydana getirme)

Çiğmer(sert kaya parçası)

Duluk(yanak,çene)

Sumsaklama(yumruk atma)

Gınnap(kendir ip)

-Kaynanam ölsün ben ayakta un elerim(şimdi belki kolaydır ama eskiden karadeğmen unu ıslak olurmuş ve elekten zor geçermiş.Eleğin içine kadınlar sabun,bıçak,kaşık vb.şeyler atarak elek gözlerini açmaya çalışırlarmış)

BU DEFA KAYBEDECEKSİNİZ.SİZİ,DEDELERİMİZİN SİZE TETİK ÇEKEN ŞEHADET PARMAKLARINDAKİ HAYSİYETLE YENECEĞİZ...Ahmet Özcan

“Onlar zannediyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak Ama biz sussak tarih susmayacak. Tarih sussa Hakikat susmayacak. Onlar zannediyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak hayır, bizden kurtulsalar vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdanlarından kurtulsalar tarihin azabından kurtulamayacaklar tarihin azabından kurtulsalar Allahın gazabından kurtulamayacaklar…”S.Karakoç

 Resimler Sadece üyeler içindir!